COLUMN

terug
Maritiem programma    Over ons      Maritiem programma      Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed     Contact     Colofon          english version          print versie

Water is een verbindend element, het verdeelt niet maar verbindt juist. En dat is al heel lang zo, al  10,000 jaar en misschien nog wel veel langer. Kustlijnen, rivieren en meren zijn dan ook bezaaid zijn met de overblijfselen van vele millennia handel en transport over lange en korte afstand, naast allerlei ander materiaal dat bewust of per ongeluk onder water terecht is gekomen.

Transport over water is zo’n twintig keer goedkoper als over land, en soms is het ook de enige manier om van a naar b te komen, zoals bij de ontelbare door mensen bewoonde eilanden, in drasland en veengebieden.
Ondanks het genie van sommige navigatoren en kapiteins al vér voor de moderne scheepvaart, denk aan de menselijke expansie over de Stille Oceaan, gebeurden daar natuurlijk regelmatig ongelukken bij. Of werden vaartuigen bewust naar de kelder gejaagd, want natuurlijk werd er niet alleen op land gevochten. Dat alles heeft er voor gezorgd dat er onder water een enorme rijkdom aan maritiem archeologisch erfgoed te vinden is, naast kolossale hoeveelheden andere overblijfselen die door de zeespiegelstijging na de laatste IJstijd onder water zijn geraakt. En door klimaatsverandering lijkt dat  in rap tempo meer te worden.

ICOMOS-Nederland organiseerde eind september in Amsterdam een congres over de complexe relatie tussen Erfgoed en water. Maritiem erfgoed is het resultaat van gebruik van water voor transport, maar minstens zoveel erfgoed heeft te maken met ander gebruik (aquaducten, irrigatie), met de beheersing van water (dijken, molens, sluizen), of met watersteden zoals Venetië,  Angkor Thom en ons eigen Amsterdam. En soms blijkt erfgoed niet alleen nog goed inzetbaar, maar blijken oude technieken nog heel leerzaam voor het beheersen van hedendaagse problemen.
Beleidsmatig lijkt me dat zeer interessant in een tijd dat duurzaamheid in het centrum van de belangstelling staat. Onder water is dat echter nog veel moeilijker. Net zoals archeologisch erfgoed het vaak moeilijker heeft dan gebouwd, het is immers onzichtbaar, geldt dat ook onder water. En dan gaat het niet alleen om scheepswrakken. Wat te denken bijvoorbeeld van een immens en uniek verdronken landschap als Doggerland, dat in toenemende mate wordt aangetast. Het valt te hopen dat internationaal beleid hier werkzaam kan zijn, want nationaal is het met de archeologie onder water maar droef gesteld. Nog in de jaren ’80 streefden we naar de oprichting van een aparte ROSA (Rijksdienst voor Scheeps- en Onderwater Archeologie). Tegenwoordig  is alles bijeen ondergebracht in de RCE, maar het aantal actieve onderwaterarcheologen is op de vingers van één hand te tellen.

 

Willem J.H. Willems, hoogleraar archeologie aan de Universiteit Leiden


Willem Willems

Willem Willems

hoogleraar
archeologie
Universiteit Leiden