Maritiem programma  |   MP projecten | wrakken in databases  |  MP in de media   |   publicaties   |  nieuws   |  contact

  Maritiem programma >> beleid nationaal > water, archeologie en gemeenten

Water, archeologie en gemeenten

Uit inventarisaties afgelopen jaren is gebleken dat met het opstellen van het gemeentelijk archeologiebeleid en het verankeren van dit beleid in bestemmingsplannen de waterbodems veelal niet meegenomen zijn. Deze pagina beoogt antwoord te geven op de belangrijkste vragen ten aanzien van waterbodemarcheologie in relatie tot het gemeentelijk beleid.

Waarom gemeentelijk archeologiebeleid voor waterbodems?

Volgens de Monumentenwet (art. 38a) is het verplicht om bij vaststelling van een bestemmingsplan en bij de bestemming van de in het plan inbegrepen grond rekening te houden met de in de bodem aanwezige dan wel te verwachten archeologische waarden. Dit geldt, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, ook voor alle wateren in het gemeentelijk grondgebied, zelfs als daar sprake is van een waterbeheerder als Rijkswaterstaat of een waterschap. De beheerder is namelijk direct verantwoordelijk voor waterkwaliteit en waterveiligheid, terwijl de gemeente zoals beschreven verantwoordelijk is voor de borging van de omgang met archeologische waarden.

Wat beschermen we dan?

Een belangrijk deel van het Nederlandse maritieme erfgoed ligt onder water. In zout water (zoals de Zeeuwse Delta, de Waddenzee of de Noordzee) of in zoet water (zoals het IJsselmeer, rivieren, plassen of kleine wateren als weteringen en grachten). Het kan gaan om verdronken bewoningsresten van prehistorie tot middeleeuwen, kade- of havenconstructies, scheepswrakken of zelfs de resten van een kasteel. Bovendien is archeologisch erfgoed onderwater vaak erg goed bewaard gebleven. Zo kunnen kwetsbare materialen als hout, leer of zelfs textiel goed bewaard blijven.

Hoe krijgen we in beeld wat voor onze gemeente van toepassing is?

Om een goed overzicht te krijgen van de archeologische (verwachtings)waarden in het gemeentelijk grondgebied wordt in de praktijk het meest gebruik gemaakt van de gemeentelijke archeologische (verwachtings)waardenkaart. Door deze kaart op te (laten) stellen worden de beschikbare data gecombineerd zodat in één oogopslag de archeologische (verwachtings)waarden in een gebied zichtbaar worden. In de gemeentelijke praktijk wordt deze kaart veelal vertaald naar een archeologische beleidskaart, waarin procedures en maatregelen worden gekoppeld aan de archeologische verwachting. Zo wordt inzichtelijk gemaakt hoe om dient te worden gegaan met verstorende ontwikkelingen.

Hoe borgen we de omgang met de archeologische (verwachtings)waarden?

De beleidskaart functioneert als onderbouwing van het bestemmingsplan. In het consoliderende en ontwikkelingsgerichte bestemmingsplan worden in de toelichting, verbeelding en planregels vastgelegd waarom en op welke wijze eventuele archeologische waarden in de waterbodem beschermd worden.

Daarmee wordt helder hoe de gemeente omgevingsvergunningsaanvragen zal beoordelen op het aspect archeologie in waterbodems. Dit is dus niet anders dan de omgang met archeologie op land!
De waterbodems kunnen qua indeling in categorieën (bijvoorbeeld Waarde Archeologie 1) aansluiten bij de voor land gehanteerde indeling. Het belangrijkste verschil is dat voor waterbodems geen dieptevrijstellingsgrens wordt gehanteerd. Immers resten als bijvoorbeeld houten delen blijven onder water zo goed bewaard, dat ze uit de waterbodem omhoog kunnen steken.

Daarnaast is het raadzaam om de vergunningplichtige ingrepen ook specifiek voor de waterbodem te benoemen. Hier vindt u voorbeelden van vergunningplichtige ingrepen, een voorbeeld van planregels specifiek voor waterbodem (in geval van een bestemmingsplan watergebied) en een voorbeeld van geïntegreerde regels land en water.

Daar waar nog sprake is van ontbrekende of verouderde bestemmingsplannen, kan de omgang met archeologische waarden in de waterbodem in één keer geregeld worden in de erfgoedverordening of in het paraplubestemmingsplan.

stappenplan land- waterbodem onderzoek

 

  Zie ook:




Malta en UCH in Nederland tijdens UNESCO 'Scientific Colloquium on factors impacting the Underwater Cultural Heritage' 2011.

 


Maritiem programma e-magazine


maritiem programma op facebook