Maritiem programma  |   MP projecten | wrakken in databases  |  MP in de media   |   publicaties   |  nieuws   |  contact

  Maritiem programma

Nederlandse Scheepswrakken in Cubaanse wateren

In 2013 is een inventarisatieonderzoek gedaan naar Nederlandse Scheepswrakken in Cubaanse wateren. Dit is de eerste fase van een groter onderzoeksproject. Voor dit onderzoeksproject is de Rijksdienst voor het Culture el Erfgoed een samenwerking aangegaan met het Cubaanse instituut ‘Consejo Nacional de Patrimonio Cultural’ (CNPC). Cubaanse maritiem archeologen hebben ten noorden van Cuba een vindplaats ontdekt met veel Nederlandse objecten uit de 17e eeuw en ook wordt er in Cubaanse en Spaanse archieven uit de 17e eeuw veel melding gemaakt van Nederlandse schepen voor de kust van Cuba. Reden genoeg voor de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed om samen met Cuba onderzoek te gaan doen naar de Nederlandse Scheepswrakken in Cubaanse wateren. Het project is geïnitieerd door dr. Ovidio Ortega Pereyra (Cuba) en Esther van Gent (Nederland) en wordt uitgevoerd in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. 


Verovering van de zilvervloot in de baai van Matanzas

Geschiedenis
De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden vocht tijdens de Tachtigjarige oorlog ook in het Caribische gebied tegen haar aartsvijanden Spanje en Portugal. De oorlog met Spanje was een belangrijke reden om de West Indische Compagnie op te richten in 1621. Een netwerk van handelsposten moest veroverd worden en de bezittingen van Spanje en Portugal zo veel mogelijk geschaad. Zo verkreeg de WIC  vaste voet in delen van Brazilië en West Afrika. De kaapvaart werd gestimuleerd en zelfs gereguleerd. In dat kader kruisten ook talrijke Nederlandse kapers rondom Cuba op zoek naar buit.
Grote zeemannen als Piet Hein en Hendrick Lonck waren in dienst van de WIC. Zij kenden de wateren rond Cuba op hun duimpje. In 1626 zag Piet Hein, na een maand lang kruisen bij Cuba, de Zilvervloot nog aan zich voorbijgaan. Twee jaar later haalde hij, samen Lonck en de nog jonge Witte De With, voor de Cubaanse kust dan eindelijk de ultieme buit binnen; de zilvervloot.

Piet Hein, Lonck en Witte De With waren niet de enige Nederlandse zeevaarders die in de 17e eeuw de Cubaanse wateren onveilig maakten. Een andere beruchte WIC-kapitein was Cornelis (houten been) Jol. Hij was bij tal van WIC veroveringen betrokken. In 1638 viel hij bij Cuba een Spaanse (zilver)vloot aan maar hij moest opgeven omdat een deel van zijn eigen kapiteins zich aan de strijd ontrokken.
In de Spaanse archieven zien we hem terug als Pie de Palo (Houten Been) en er zijn verschillende lezingen over deze zeeslag ten noordwesten van Havana in 1638. Dezelfde Cornelis Jol was ook kapitein op het VOC-schip De Rob dat meedeed aan de slag van Duins. Op 31 oktober 1639 werd bij The Downes in Engeland een Spaanse vloot verslagen door Maarten Harpsz Tromp en Witte de With. Jol streed mee op De Rob en dat wrak is hoogstwaarschijnlijk te vereenzelvigen met een wrak gevonden bij Texel de Burgzand Noord 3 (BZN 03).

Organisatie
RCE en CNPC werken als gelijkwaardige partners samen en streven ernaar om ook andere partijen, zoals Unesco, bij het project te betrekken. Het onderzoek is opgedeeld in drie fasen: de eerste fase is gewijd aan inventariserend archiefonderzoek en literatuuronderzoek. Deze fase wordt in december 2013 afgerond. In de tweede fase zal het archief- en literatuuronderzoek worden uitgebreid en worden er locaties geselecteerd voor maritiem-archeologisch onderzoek en de derde fase zal gewijd zijn aan dit maritiem-archeologische onderzoek. De verzamelde data zullen worden opgenomen in de Machu GIS en Machu WIS-database. Het maritiem-archeologisch erfgoed is omvangrijker dan scheepswrakken alleen. Zo zijn er aanwijzingen dat de Spanjaarden in de 17e eeuw als gevolg van de Nederlandse dreiging forten hebben gebouwd op Cuba. Ook deze forten worden bij het onderzoek betrokken.


Onderkant van een tabaksdoosje met jaartal.

Doelen
Het algemene doel van het project is het verrijken van zowel het Cubaanse als het Nederlandse cultureel erfgoed.

 Meer specifiek zijn de volgende doelen omschreven:      

  • het vergroten van de kennis op het gebied van de Nederlandse kaapvaart in de Caraïben           
  • het onderzoeken van mogelijke Nederlandse wrakken in Cubaanse wateren  
  • het onderzoeken van de invloed van de Nederlandse activiteiten rondom Cuba in de 17e eeuw op de kolonie van weleer
  • het zorgdragen voor het beheer van de scheepswrakken in Cubaanse wateren
  • het publiceren van de onderzoeksresultaten voor een breed publiek op zowel Cuba als in Nederland.


Site van een mogelijk Nederlands wrak (eind 17e eeuw) met ijzeren kanon.

Geraadpleegde archieven
De Cubaanse onderzoekers hebben voor de eerste fase informatie verzameld en systematisch vastgelegd uit onder andere de volgende Spaanse en Cubaanse archieven:

  • Archivo General de Indias en Sevilla
  • Archivo General de Simancas
  • Valladolid y Archivo Histórico Nacional en Madrid
  • Nacional de Cuba
  • Histórico de Trinidad y Provincial de Camagüey

De Nederlandse onderzoekers hebben voor de eerste fase informatie verzameld uit onder andere de volgende Nederlandse archieven:

  • Archief van de Oude WIC, Nationaal Archief, Den Haag
  • Stadsarchief Amsterdam


dr. Ovidio J. Ortega Pereyra meet een gietijzeren kanon

Team
Het Cubaanseprojectteam bestaat uit drs. Gladys Collazo Usallán (directeur CNPC), dr. Ovidio J. Ortega Pereyra (dr. Geschiedwetenschappen, Specialisme Archeologie), Cesar Alonso Sansón (paleograaf en historicus) en Lázara Carrazana Fuentes (antropoloog).

Het Nederlandse projectteam bestaat uit Martijn Manders (hoofd Maritieme Programma RCE),Will Brouwers (RCE maritiem historicus) en Esther van Gent (Projectcoördinator en historica). In de eerste fase heeft Jirsi Reinders, student Maritieme Geschiedenis RUL, meegewerkt aan het archief- en literatuuronderzoek.

Meer informatie
De informatie over mogelijke Nederlandse scheepswrakken op Cuba is toegankelijk via het MACHU WIS.

  Zie ook:

 

Youtube film Nederland maritieme natie

Film Nederland maritieme natie

 

Cubaanse wrakken in het WIS


Maritiem programma e-magazine


 

mail naar rijksdienst voor het cultureel erfgoed

maritiem programma

maritiem programma op facebook