Maritiem programma  |   MP projecten | wrakken in databases  |  MP in de media   |   publicaties   |  nieuws   |  contact

  Maritiem programma

Onderzoek naar een Nederlands admiraliteitsschip in Brazilië

In december (10-17 december) start het onderzoek naar het Nederlandse Admiraliteitsscheepswrak De Utrecht, dat in de baai van Salvador Bahía de Todos los Santos (Allerheiligenbaai) in Brazilië ligt. Dit project is een eerste actie in het kader van het beheer van de Nederlandse wrakken overzee, dat sinds dit jaar in handen is van het Maritiem Programma van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
De Nederlandse maritieme geschiedenis is sterk verbonden met het Caribische gebied en Brazilië; niet alleen vanwege de invloedssfeer van de West Indische Compagnie (WIC), maar ook doordat Admiraliteits- en kaperschepen regelmatig ten onder gingen in hun jacht op het zilver van de Spaanse en Portugese galjoenen. Ook De Utrecht was een dergelijk lot beschoren.

In het kader van het gemeenschappelijk cultureel erfgoedbeleid (GCE) waarin Nederland, Brazilië en de Verenigde Staten participeren, gaan het Maritiem Programma en het GCE Programma van de Rijksdienst samenwerken met Texas A&M, de Universiteit van Bahia en het Braziliaanse Nationaal Instituut voor Historisch en Kunstzinnig Erfgoed (IPHAN). Namens namens de Rijksdienst zullen van 10 tm 19 december 2012 Johan Opdebeeck en Thijs Coenen in het veld assisteren.


Gezicht op Bahia de todos los Santos (bron: Atlas Mutual Heritage, atlas Vingboons)

Projectdoelen
Het project heeft drie doelen: allereerst meer kennis vergaren over de Nederlandse schepen en haar activiteiten in Brazilië. Ten tweede bepalen wat het archeologische belang van de site is en onderzoeken hoe de materiële resten bewaard kunnen blijven onder water. Ten derde capaciteit opbouwen door middel van het opleiden van Braziliaanse archeologiestudenten. Door deze opleiding wordt er meer bewustwording gecreëerd voor bescherming, beheer en onderzoek van het (gemeenschappelijk) onderwater erfgoed. Daarnaast zal worden gestreefd naar langdurige partnerschappen tussen de archeologen en erfgoedmanagers uit de verschillende landen. Dit kan er weer voor zorgen dat de drempel voor toekomstige kennisuitwisseling lager wordt en het gezamenlijke culturele erfgoed beter kan worden beheerd.

Zeeslag
Op 28 september 1648 voer een Nederlandse vloot van zeven schepen onder leiding van Admiraal Witte Corneliszoon de With langs de kust van Brazilië, toen zij rond de middag twee Portugese schepen zagen: de Nossa Senhora do Rosário en de São Bartolomeu. Admiraal De With besloot om het vlaggenschip De Brederode en vier andere schepen erop af te sturen voordat ze zich terug konden trekken. De Nederlandse schepen De Utrecht en de Huys van Nassau kwamen langszij de Rosário om haar onder vuur te nemen. In een laatste wanhoopsactie om niet gekaapt te worden besloot de Portugese kapitein zijn schip op te blazen in de hoop dat de Nederlandse schepen ook beschadigd zouden raken. Als gevolg hiervan zonken zowel De Rosário als De Utrecht. In totaal verloren 400 Portugezen en 150 Nederlanders hierbij het leven.


Nederlands admiraliteitsschip (rechts) in strijd met Duinkerker kapers.
(schilderij: Jacob G. Loef)

Hoewel er vanaf de jaren ‘80 al wordt gedoken op beide wrakken, is er nooit enig archeologisch onderzoek verricht. In de beginjaren zijn er verschillende voorwerpen geborgen om geveild te worden. Later werd er vooral op de wrakken gedoken door sportduikers. In 2007 hebben onderzoekers uit Brazilië en van de Rijksdienst op De Utrecht gedoken. Toen bleek dat nog grote delen van de scheepsconstructie bewaard waren gebleven en dat nader onderzoek gewenst was. Hierop hebben onderzoekers van Texas A&M de vondsten die eerder tijdens de commerciële bergingsacties naar boven zijn gehaald gecatalogiseerd en beschreven. Dat onderzoek – de ‘fact finding’ vormt de basis voor het komende onderzoek.

 

  Zie ook:

 

De wrakkenwijzer van het Nationaal Archief is een hulpmiddel bij archiefonderzoek naar VOC, WIC en admiraliteitswrakken. De wrakkenwijzer is ontworpen als onderdeel van het Utrecht project.


Maritiem programma e-magazine

 




maritiem programma op facebook