Maritiem programma  |   MP projecten | wrakken in databases  |  MP in de media   |   publicaties   |  nieuws   |  contact

  Maritiem programma >> projecten > capaciteitsopbouw

Zoektocht naar De Leusden een slavenschip van de WIC

De zoektocht naar De Leusden is een project gestart mede gefinancierd door het Maritiem Programma van de RCE om het wrak van het slavenschip De Leusden te lokaliseren. In het najaar van 1737 was het slavenschip De Leusden onderweg van Elmina (in het huidige Ghana) naar Suriname. Elmina was een belangrijk centrum van slavenhandel en al sinds 1637 in handen van de West-Indische Compagnie (WIC). De Leusden was bezig met haar 10e reis en had meer dan 650 gevangenen aan boord. In hetzelfde jaar hadden de bewindsvoerders van de WIC besloten om de mensenhandel af te bouwen. Slavenhandel was door de toenemende concurrentie niet zo lucratief meer.

De ramp
Op Nieuwjaarsdag 1738 liep De Leusden door een navigatiefout vast op een zandbank in de monding van de Marowijne rivier in Suriname op de grens met Frans Guyana. Op dat moment waren de meeste gevangenen aan dek. Uit angst dat de slaven van de gelegenheid gebruik zouden maken om te vluchten of in opstand te komen werden ze terug het ruim in gejaagd. De bemanning timmerde de luiken dicht zodat de gevangenen als ratten in de val zaten. Het vastgelopen schip kwam niet meer los van de zandbank, het kapseisde en zonk tergend langzaam. De opgesloten gevangenen, meer dan 650 in getal, kwamen jammerlijk om het leven. De voltallige bemanning kon zich redden. Slechts een twaalftal gevangenen overleefden de ramp en zij werden alsnog verkocht. De ondergang van De Leusden is qua dodental en tragedie de grootste scheepsramp in de Nederlandse en Surinaamse maritieme geschiedenis. En toch kende bijna niemand dit verhaal tot Leo Balai er in 2011 op promoveerde. De plek waar het schip verging raakte in vergetelheid.

Onderzoek
In 2012 is een project gestart mede gefinancierd door het Maritiem Programma van de RCE om de plek van de Leusden te lokaliseren. Onlangs was Leo Balai samen met Professor Jerzy Gawronsky, maritiem archeoloog aan de Universiteit van Amsterdam, in Suriname om het project voor te bereiden. Het is de bedoeling dat in augustus 2013 begonnen wordt met het onderzoek ter plekke. Met speciale apparatuur wordt het gebied systematisch onderzocht. Het onderzoeksgebied omvat zo’n 30 km2 in de monding van Marowijne rivier op de grens tussen Suriname en Frans Guyana. De kans is groot dat het op Frans grondgebied ligt. Omdat het wrak weggezakt is in het zand en het daardoor waarschijnlijk relatief goed bewaard is gebleven kan het veel vertellen over slavenschepen in de 18e eeuw.

Brooks prent

Detail van ladingschema slavenschip de Brooks. (prent 1788, bekijk de volledige prent)

De Leusden was speciaal ontworpen voor de trans-Atlantische slavenhandel. Het schip werd gebouwd in opdracht van de kamer van Zeeland in Amsterdam in 1718. In haar 20 jarig bestaan heeft De Leusden meer dan 6500 slaven vervoerd van Afrika naar het Caribische gebied.
Hoe zag zo’n slavenschip er uit?  Hoe werden de mensen vervoerd?  Een beruchte afbeelding is het ladingschema van het Engelse slavenschip Brooks uit 1788. De Brooks laat zien dat mensen onder vreselijk omstandigheden werden vervoerd. Slavenschip De Brooks is wat betreft het aantal te vervoeren slaven te vergelijken met De Leusden. De ‘Brooks’ prent groeide uit tot het symbool van de abolitionisten beweging aan het begin van de 19e eeuw. Als het wrak van de Leusden gevonden wordt geeft dat enorm veel informatie over een zwarte en relatief onbekende bladzijde in onze maritieme geschiedenis.

  Zie ook:




Gemeenschappelijk cultureel erfgoed


Restanten van het Nederlandse verleden zijn wereldwijd verspreid. Het erfgoed dat voortkomt uit het gezamenlijke verleden wordt gemeenschappelijk cultureel erfgoed genoemd (kortweg GCE).

 

 


mail naar rijksdienst voor het cultureel erfgoed

maritiem programma

maritiem programma op facebook