Maritiem programma  |   MP projecten | wrakken in databases  |  MP in de media   |   publicaties   |  nieuws   |  contact

  Maritiem programma >> projecten > capaciteitsopbouw

Maritiem onderzoek in Ghana

Over een aantal scheepswrakken buiten het eigen grondgebied claimt Nederland nog altijd het eigendomsrecht. Denk daarbij aan schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), de Verenigde West-Indische Compagnie (WIC) en de Admiraliteit (de Marine). Het gaat om schepen die een belangrijk deel van onze geschiedenis vertegenwoordigen en waar we verantwoord mee om moeten gaan. Het Maritiem programma beheert deze wrakken in de praktijk. Dit doet zij in samenspraak met de Ministeries van Financiën en Buitenlandse Zaken.
Sinds februari 2013 is de RCE betrokken bij een omvangrijk onderzoek in Ghana, geleid door Rachel Horlings van de University of Syracuse: het ’Ghana Maritime Archaeology Project’  


Het onderzoekteam bezig met scannen van de bodem

Elmina
Eerder onderzoek in het kader van dit project was vooral gericht op twee Nederlandse scheepswrakken die waren ontdekt bij Elmina. Deze havenplaats was in de periode 1637-1872 in Nederlandse handen en gold als de spil in de vaart op de Goudkust en de trans-Atlantische slavenhandel. Het fort van Elmina werd op de Portugezen veroverd in 1637 en groeide uit tot het belangrijkste WIC steunpunt in West Afrika. Elmina was een belangrijk slavendepot waar Afrikaanse slaven werden gehouden alvorens te worden verscheept naar Amerika. Ter herinnering aan deze zwarte periode is het fort opgenomen op de UNESCO-lijst van het Werelderfgoed.

Wrak in de baai
Het eerste wrak dat men in de wateren van Elmina aantrof, is inmiddels voorzichtig geïdentificeerd als de Nieuw Groningen; een schip van de West-Indische Compagnie (WIC) dat verging op 28 februari 1647. Het verhaal gaat, dat de Nieuw Groningen bij aankomst op de rede van Elmina een saluutschot afvuurde, waarbij ongelukkigerwijs het kanon explodeerde. Het schip vatte vervolgens vlam en verging. Bij opgravingen in 2007 bleek de vindplaats bezaaid met uiteenlopende Nederlandse goederen en historische Afrikaanse valuta (zie afbeeldingen). In 2013 zal de huidige toestand van dit bijzondere scheepswrak worden nagegaan.


Gezicht op Elmina ca. 1665 (atlas Vingboons)

Wrak in de Benya riviermond
De restanten van een tweede scheepswrak doken op tijdens baggerwerkzaamheden in de bedding van de Benya, die bij Elmina uitmondt. Ondanks dat er door deze vondstomstandigheden maar weinig van het schip bewaard is gebleven, kon worden vastgesteld dat het schip in vroeg 18e-eeuws Nederland was gebouwd. Mogelijk gaat het om het scheepswrak van de Zwarte Arend; een particulier slavenschip dat meeprofiteerde van het handelsnetwerk van de WIC, totdat het 1715 bij Elmina werd gesloopt.

Ruine fort Nassau
Ruïne van Fort Nassau

Nieuw onderzoek
Het reeds gedane onderzoek naar deze twee wrakken leverde vele nieuwe inzichten op in de Nederlands-Afrikaanse handelsinteracties aan de Goudkust. Hier zal het echter niet bij blijven, want sinds dit jaar is het onderzoeksterrein uitgebreid naar andere plaatsen aan de kustlijn die in verband worden gebracht met het historische Nederlandse handelsnetwerk, zoals het fort Nassau in Moree. Nassau is de oudste Nederlandse nederzetting aan de Goudskust gesticht tussen 1595-1600. Door het gebied met behulp van onder meer sonarapparatuur en duikinspecties uit te kammen, zullen vermoedelijk veel nieuwe bronnen uit gezamenlijke Nederlandse en Ghanese geschiedenis worden aangeboord.

Postscriptem

Projectleider Rachel Horlings overleden
Afgelopen zondagmorgen (17 maart) bereikte ons vreselijk nieuws vanuit Ghana. Projectleider Rachel Horlings is op zaterdag overleden terwijl ze aan het werk was. Niet het duiken werd haar fataal, maar het aansluiten van een ondeugdelijke printer. Rachel Horlings, was de bevlogen projectleider voor het onderzoek naar de Nederlandse wrakken in Ghana. Het Maritiem Programma had met haar afspraken gemaakt over het vervolgonderzoek en geld gedoneerd om ervoor te zorgen dat er genoeg ervaren mensen mee konden naar Ghana en dat dus ook die doelen gehaald konden worden.


Rachel was een geweldige vrouw, aardig, intelligent en ook nog eens eentje die van aanpakken wist en al geruime tijd pionierde in West Afrika. Het gebied was haar niet vreemd, zij is in Nigeria opgegroeid. Het nieuws is vreselijk en nog zo vers. Een goede archeologe met een grote toekomst voor zich, is niet meer…Wij wensen haar naasten veel sterkte in deze zware tijden.
We hadden een hoop vertrouwen in haar en het project. Het is goed mogelijk dat het project uiteindelijk weer doorgang vind. We houden het in de gaten en laten het u weten.

  Zie ook:

 

Gemeenschappelijk cultureel erfgoed

Restanten van het Nederlandse verleden zijn wereldwijd verspreid. Het erfgoed dat voortkomt uit het gezamenlijke verleden wordt gemeenschappelijk cultureel erfgoed genoemd (kortweg GCE).


mail naar rijksdienst voor het cultureel erfgoed

maritiem programma

maritiem programma op facebook