Maritiem programma  |   MP projecten | wrakken in databases  |  MP in de media   |   publicaties   |  nieuws   |  contact

  Maritiem programma >> nieuws >> SASMAP

Onderzoek Maritiem Programma naar nieuwe monitorings- en beschermingstechnieken

21 jun 2013 - 13:37

Al jaren is de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) een van de voorlopers op het gebied van in situ bescherming van onderwater cultureel erfgoed. Experimenten begonnen al einde jaren 80 van de vorige eeuw. Na vervolgens een aantal jaren vooral op opgraving gefocust te zijn geweest is midden jaren 90 weer met allerlei experimenten begonnen om effectieve, betaalbare maatregelen te vinden  om uitvoering te kunnen geven aan internationale afspraken – zoals het Verdrag van Malta en de UNESCO Conventie voor de bescherming van het Onderwater Cultureel Erfgoed. Daarin staat dat in situ bescherming altijd als eerste optie overwogen dient te worden.

Multibeam opname BZN 10
Multibeam opname van de BZN 10

Burgzand Noord 10
In het kader van het EU project SASMAP is van 10 juni tot 21 juni 2013 veldwerk verricht op het wrak de Burgzand Noord 10 (BZN 10). De BZN 10 is een 17e eeuws schip dat op de locatie Burgzand bij Texel is vergaan. BZN 10 was een koopvaarder geladen met  o.a. Iberische kruiken, leistenen platen, tonnetjes met druiven en ansjovis en veel klein metalen voorwerpjes als koperdraad, belletjes en nog ongebruikte gereedschappen. Het wrak ligt al meer dan 10 jaar goed beschermd op de zeebodem, maar nu zijn extra maatregelen nodig om het ook de komende jaren te kunnen bewaren.

Onderzoek
Veel van de experimentele onderzoeken zijn in het kader van Europese projecten uitgevoerd op het Burgzand bij Texel. Met name op het wrak BZN 10 zijn achtereenvolgend onderzoeken geweest in het kader van het EU project MoSS, BACPOLES en MACHU. In de loop van de jaren is een goed monitoringsbeleid met behulp van multibeam sonar ontwikkeld, proeven met subbottom profiling uitgevoerd, afdekking met steigergaas uitgevoerd, geëvolueerd en geëvalueerd, dataloggers geplaats, houtmonsters geplaatst en bemonsterd, de eerste OSL dateringen ooit voor permanent onderwater liggende vindplaatsen uitgevoerd en een aanzet tot onderwater monitoring gegeven.

prepareren matten
De nieuwe beschermende matten worden klaargemaakt voor gebruik

SASMAP
Dit laatste wordt nu verder doorgezet in het kader van een nieuw EU-project genaamd SASMAP. Ook wordt een nieuwe afdekkingsmethode uitgeprobeerd. Met behulp van matten met kunstmatig zeegras wordt geprobeerd zand te vangen op bepaalde plekken in de afdekking die nu door erosie of (met name visserij-) beschadiging bedreigd worden. De matten zijn door de firma SSCS uit Engeland ontwikkeld voor de afdekking van oliepijpleidingen. Met behulp van het 7de Kader programma van de EU (waaronder het project SASMAP valt) waarin juist de samenwerking tussen wetenschappelijke organisaties en kleine en middelgrote bedrijven wordt gepropagandeerd, kan zij haar expertise nu voor de bescherming van cultuurhistorie inzetten.

De mat wordt afgezonken

Het kunstmatige zeegras wordt afgezonken naar het wrak

Resultaten veldwerk 2013
Na een paar dagen voorbereidend werk zijn op 12 juni 2013 vier matten met kunstmatig zeegras geplaatst op het BZN 10 wrak. De matten zijn 2,5 bij 5 meter groot. Gekozen is om twee verschillende graslengten te gebruiken: 62,5 cm lange slierten (kort) en 125 cm lange slierten (lang). De matten zijn aan de voet van de met steigergaas afgedekte scheepsresten gelegd aan de Zuidoost kant van het wrak. Dit is ook het gebied waar eerder de dataloggers en de ijzeren frames met houtmonsters hebben gestaan van het MoSS project. Dit gebied lijkt langzamerhand uit te slijpen en eerder onderzoek had al aangetoond dat onder het zand vermoedelijk nog veel tuigage van het schip aanwezig is. De matten zijn van Noord naar zuid gelegd: eerst een mat met korte slierten, daarna twee lange en vervolgens weer een korte. Met behulp van een door SSCS ontwikkeld legframe zijn binnen twee uur de vier matten in slecht zicht en op ongeveer 7 meter diepte gelegd.

In situ bescherming
De matten van kunstmatig zeegras vangen al snel veel zand op.

Monitoring juni 2013
Op dinsdag 18 juni is een monitoring uitgevoerd om naar het effect van de matten te kijken. Het blijkt dat nu al veel zand is ingevangen. Alleen aan de uiterste zuidzijde ligt de verzwaringsrand gevuld met gravel nog open en bloot en zijn de grassprieten nog volledig zichtbaar. Naar het Noorden toe liggen de matten bijna volledig onder het zand. Achter de matten is – door de vertraging van de stroming – ook zand ingevangen. Dit effect is zichtbaar tot 2 meter achter de matten. Het lijkt erop dat met name de kortere sprieten van 60 cm het beste effect hebben. De langere gaan eerder plat liggen door de zware stroming en verliezen hun effect. In tegenstelling tot het al jaren in gebruik zijnde steigergaas, zullen de matten van kunstmatig zeegras altijd dynamisch blijven. Daar waar zand weg erodeert zullen hopelijk de sprieten weer omhoog gaanstaan en het zand weer opnieuw invangen. Hiermee is het misschien wel een ideale combinatie met de steigergaas afdekking: een dynamische afdekking boven of voor een met steigergaas afgedekt scheepswrak om ervoor te zorgen dat de randen rondom het wrak niet uitzanden of om de steigergaas afdekking – die nogal makkelijk beschadigd – zelf te beschermen. Het komende jaar moet aantonen of de matten ook over langere termijn effect hebben.

  Zie ook:

 

 



Maritiem programma e-magazine